زبان فارسی، تجدد و تبلیغات دینی
مهدی خلجی
کارشناس مسائل دینی و حوزوی
به روز شده: 15:42 گرينويچ - 15 مه 2011 - 25 اردیبهشت 1390
زبان روحانیان در دوره مشروطه، عربیآکند پر از واژهها و مصطلحات الاهیاتی و فقهی بود و در نتیجه فهم آن برای عموم مردم دشوار است
روحانیان سنتگرا از آغاز نهضت مشروطیت، اقتدار خویش را در خطر دیدند.
رسالههای مربوط به مشروطیت، ردیهنویسیها بر کشف حجاب و ضرورت پوشش فقهی زنان، رسالههای مربوط به اتحاد اسلام از دوران قاجار به این سو، به طور عمده به فارسی نوشته میشد تا میزان اثرگذاری آن بر تودهها تا حداکثر ممکن باشد.برای مقابله با کاهش نفوذ اجتماعی و سیاسی خود، از جمله کوشیدند بر خلاف گذشته روند فارسینویسی را شتاب دهند.
از سوی دیگر، مهمترین رساله سیاسی – فقهی مدافع مشروطیت، یعنی تنبیه الامه و تنزیه المله، نوشته میرزا محمد حسین نائینی به فارسی نوشته شد.
نثر فارسی نوشتههای روحانیان در این دوره، یکسره بازتاب زبان رایج در میان حوزههای علمیه است؛ یعنی همانگونه که روحانیان به فارسی سخن میگفتند، درست به همان صورت مینوشتند و میان زبان گفتاری و نوشتاری آنان فاصله بسیاری نبود.
زبان روحانیان در این دوره، عربیآکند پر از واژهها و مصطلحات الاهیاتی و فقهی است و در نتیجه برای عموم مردم دشواریاب است.
"در آغاز دهه سی، مهمترین اثر فلسفی سنتی به زبان فارسی انتشار یافت: «اصول فلسفه و روش رئالیسم» نوشتهی محمد حسین طباطبایی با پاورقی و شرح مرتضی مطهری. این کتاب پاسخ آن دو متأله اسلامی بود به ایدئولوژی مارکسیسم"
ورود تلگراف به ایران در عهد ناصرالدین شاه قاجار، نقطه عطف مهمی در تاریخ جدید روحانیت است. آنچه ما امروزه به نام نهاد مرجعیت و روحانیت میشناسیم بدون تلگراف مجال پیدایی نمییافت.
تلگراف در سده نوزدهم، مفهوم اجتهاد و تقلید را تغییر داد، مرجعیت را از قدرت دینی و اجتماعی محلی به اقتداری فرامرزی بدل و نقش سیاسی و اجتماعی روحانیان را پررنگ کرد.
در این دوره رابطه مقلدان و مومنان با روحانیان افزایش پیدا کرد و سیل استفتاهای فارسی از مراجع عراق و ایران به راه افتاد و در نتیجه نیروی مداخلهی روحانیان را در زندگی روزمره خصوصی و عمومی ایرانیان افزایش بخشید.
